Recht, beslissing en geweten

Noties als de "rechterlijke sprong" en het rechterlijk oordeel als een "gewetensbeslissing" kunnen pas goed begrepen worden in het licht van de existentialistische uitgangspunten in het denken van Scholten. De door Scholten indringend behandelde vraagstukken over het verband tussen recht, politiek en religie, blijken ook tegenwoordig, met de vele publieke discussies over de betekenis van religie en de grenzen van godsdienstvrijheid, niets aan actualiteit te hebben ingeboet.

In deze bundel worden Scholtens opvattingen over de aard en grondslag van de beslissing, en de rol van het geweten daarbij, diepgaand onderzocht door wetenschappers van uiteenlopende disciplines. Het "geweten" wordt hierbij ruim opgevat: het omvat zowel de Christelijke invulling die Scholten daaraan geeft, maar ook andere, niet direct religieuze beschouwingswijzen ervan. Ofschoon juristen niet gewend zijn om diepgaand te reflecteren over de transcendente en theologische grondslagen van het recht, blijkt uit de prikkelende bijdragen dat het geweten, zoals zich dat toont in de beslissing, voor de meeste auteurs een constitutief of zelfs dragend element van het recht te zijn. Men erkent het belang van de rationaliteit voor de legitimiteit van het rechtsoordeel, maar wijst erop dat een eenzijdige nadruk op rationaliteit en rechtszekerheid de legitimiteit van het recht ook ondermijnen.

Deze bundel stelt de thema's van levensbeschouwing en religie en via deze die van het geweten weer centraal in de beschouwingen over recht. Dat is de plaats die zij volgens Scholten in het denken over recht ook behoren te hebben. Het geweten, met zijn gerichtheid op gerechtigheid, is zowel immanent als transcendent element van recht, zowel hoeksteen als toetsteen van de beslissing, en de plaats waar het rationele en irrationele van de beslissing elkaar raken